Ένα αρχαιότατο σκακιστικό ντοκουμέντο

Η διαθήκη του Ερμενγκόλ του Α'

Το σκάκι ήρθε στην Ευρώπη από τους Άραβες γύρω στον 8ο με 9ο αιώνα. Μεγάλοι γνώστες του παιχνιδιού σατράντζ (το αραβικό σκάκι και πρόγονος του σημερινού σκακιού), οι Άραβες σοφοί είχαν φτάσει τη γνώση του σε μεγάλο βάθος. Περίφημες έχουν μείνει οι αραβικές "μανσούβες", δηλαδή τα προβλήματα του παιχνιδιού σατράντζ που κυκλοφορούσαν σε εκπληκτικής ποιότητος χειρόγραφα ήδη από το τέλος της 1ης χιλιετίας!

Η πρώτη χώρα που γνώρισε το σκάκι στην Ευρώπη ήταν η Ισπανία. Στην Ισπανία γράφτηκε το πρώτο σκακιστικό ευρωπαϊκό βιβλίο. Εκεί παίχθηκε η πρώτη παρτίδα με τους σημερινούς κανόνες. Εκεί, τέλος, διεξήχθη και το πρώτο τουρνουά στην ιστορία.
Η Καταλωνία ήταν από τα πρώτα ισπανικά κράτη που έκαναν τη γνωριμία με το σκάκι, πιθανότατα από το 950 περίπου, όταν ο Κόμης Ραμόν Μπορέλ ο Β' της Βαρκελώνης (Comte Ramón Borrell II de Barcelona, 927-992) είχε τις πρώτες επαφές του με τον χαλίφη Αντ Αλ Ραχμάν τον Γ' του περίφημου Χαλιφάτου της Κόρδοβας. Εκεί, στην κομητεία του Ουρζέλ (Comtat d'Urgell), κατά τα έτη 1008-1010, γράφτηκε και η πρώτη διαθήκη η οποία έχει αναφορά στο σκάκι, του Κόμη Ερμενγκόλ του Α' (Ermengol I de Urgell, 974-1010), και την οποία παρουσιάζουμε στη φωτογραφία (πιθανότατα από έκδοση, με την παρεμβολή λίγων σημειώσεων από κάποιον μελετητή).

Ο Ερμενγκόλ ο Α' ήταν άνθρωπος με βαθιά κουλτούρα. Άσκησε μια πολιτική ανοίγματος προς την Ευρώπη, πραγματοποιώντας ο ίδιος ταξίδια στη Ρώμη και προτρέποντας τους ευγενείς του να επισκέπτονται διάφορες περιοχές της Ισπανίας και της Γαλλίας. Μεγάλη προσωπικότητα της ανακατάληψης της Ισπανίας από τους Άραβες (Reconquista), σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια εκστρατείας εναντίον της Κόρδοβα το 1010.

Στο κέντρο του εγγράφου της διαθήκης του Ερμενγκόλ, γραμμένης στα λατινικά, διαβάζουμε: "Et ad Sancti Aegidici coenobio ipsa schacos ad ipsa opera de Ecclesia", δηλαδή "Και στο κοινόβιο (μοναστήρι) του Αγίου Αιγιδίου [δωρίζω] τα σκακιστικά μου κομμάτια για τα έργα της Εκκλησίας".
Πρόκειται για ένα πραγματικά ιστορικής αξίας έγγραφο.

Post scriptum.
Δεκτές οι τυχόν παρατηρήσεις για την απόδοση των ονομάτων.

Πηγές:
-http://www.ajedreznd.com/2006/medieval.htm
-http://es.wikipedia.org/wiki/Condado_de_Urgel
-http://ca.wikipedia.org/wiki/Ermengol_I_d%27Urgell

Ένα σκακιστικό μυστήριο;

Στην ιστοσελίδα http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=3972 βρήκα ένα μικρό άρθρο για το οποίο δεν έχω δει μέχρι τώρα να έχει γραφτεί κάτι στον τύπο. Πρόκειται για τη σελίδα του Edward Winter με τίτλο Unsolved Chess Mysteries. Στη συγκεκριμένη σελίδα, στην παραπάνω σύνδεση, παρουσιάζει αυτό το απόκομμα εφημερίδας (ενός φύλλου της Daily Sketch του 1936), στο οποίο αναφέρεται: "Η δεσποινίς Αγγελική Λεωνή, από την Κύπρο, κέρδισε 27 και έφερε ισοπαλία σε τρεις από τις 30 σιμουλτανέ παρτίδες τυφλού παιχνιδιού".
Φυσικά το δημοσιεύω με κάθε επιφύλαξη. Το άρθρο του Winter είναι ήδη του 2007 και δεν γνωρίζω τι απάντηση έχει δοθεί. Αν κάποιος γνωρίζει κάτι γι' αυτό ας στείλει κάποιο σχόλιο.

Jami: Ένας μεγάλος Πέρσης ποιητής

Μινιατούρα από το βιβλίο Haft Awrang (Οι εφτά θρόνοι), γραμμένο κάπου ανάμεσα στο 1468 και στο 1485, και που θεωρείται το σημαντικότερο έργο του Πέρση ποιητή Nur ad-Din Abd ar-Rahman Jami, γνωστού απλά ως Jami (1414-1492).


Εικονογράφηση από το ποίημα Ο κήπος με τριανταφυλλιές των ευσεβών

Ο Jami γεννήθηκε στο Χορασάν, περιοχή του σημερινού Αφγανιστάν, όμως όταν ήταν σε μικρή ηλικία η οικογένειά του έφυγε για το Χεράτ, σημαντικό πολιτιστικό κέντρο της χώρας. Εκεί ο Jami είχε την ευκαιρία να πάρει μια πολύ μεγάλη μόρφωση, σπουδάζοντας στο Πανεπιστήμιο της πόλης ελληνική και ισλαμική φιλοσοφία, αραβική λογοτεχνία, φυσικές επιστήμες και μαθηματικά. Λίγο αργότερα έφυγε για το Σαμαρκάντ, πόλη του σημερινού Ουζμπεκιστάν, το σπουδαιότερο κέντρο ισλαμικών σπουδών της εποχής του, κι εκεί ολοκλήρωσε τον εντυπωσιακό κύκλο σπουδών του.
Ο Jami δίδαξε τη φιλοσοφία Σούφι και έγραψε περισσότερα από 80 βιβλία, σε πρόζα ή ποίηση, πάνω σε θέματα θρησκευτικά ή λαϊκά, κι ακόμα έγραψε ιστορικά κι επιστημονικά έργα.

Σχολές σκακιστικών συνθέσεων

Για όσους ενδιαφέρονται για το καλλιτεχνικό σκάκι, ο κ. Εμμανουήλ Μανωλάς έχει ετοιμάσει μια ενδιαφέρουσα συνοπτική παρουσίαση των σχολών σκακιστικής σύνθεσης.
Μπορείτε να διαβάσετε το σχετικό κείμενο εδώ.

Πηγή: http://kallitexniko-skaki.blogspot.com

Βιβλία - "Έλληνες σκακιστές του 19ου αιώνα" του Παναγή Σκλαβούνου

****Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο skakistiko.blogspot.com

Το βιβλίο «Έλληνες σκακιστές του 19ου αιώνα» είναι προϊόν μακράς έρευνας του Παναγή Σκλαβούνου. Όλα τα στοιχεία για τη σκακιστική δραστηριότητα του Λορέντζου Μαβίλη, το "ελληνικό άνοιγμα" στο σκάκι και γιατί ονομάστηκε έτσι, ποιο είναι το παλιότερο δημοσιευμένο σκακιστικό πρόβλημα Έλληνα συνθέτη, ποιος Έλληνας συνθέτης έγραψε ρέκβιεμ για τον Πολ Μόρφυ, ποιος έστελνε αναλυμένες παρτίδες του και δημοσιεύονταν στο εξωτερικό, ποιος Έλληνας βγήκε δυό φορές μια θέση πίσω από τον Σαμ Λόιντ σε διεθνείς διαγωνισμούς σύνθεσης σκακιστικών προβλημάτων ... και άλλα!

Διασυλλογικό Β' Εθνικής 1980

Συνεχίζοντας την ανασκόπηση παλαιών ιστορικών στοιχείων, παρουσιάζουμε τα αποτελέσματα από το διασυλλογικό πρωτάθλημα Β' Εθνικής του 1980, πάλι για τον όμιλο στον οποίο έπαιζε ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών.
Στον όμιλό μας έπαιζαν αυτή τη φορά 13 ομάδες, το σύστημα ήταν (εννοείται) πουλ και οι ομάδες αγωνίζονταν σε έξι σκακιέρες, τέσσερις ανδρικές και δύο εφηβικές. Όσον αφορά στη βαθμολογία, μετρούσε το σύνολο των βαθμών.

24-2-1980: ΣΑΕ-Αγ. Βαρβάρα 2,5-3,5
9-3-1980: ΟΦΟΝ-ΣΑΕ 3,5-2,5
16-3-1980: ΣΑΕ-Ιλίσια 4-2
23-3-1980: Μπραχάμι-ΣΑΕ 1-5
30-3-1980: ΣΑΕ-Πειραϊκός 1-5
13-4-1980: Άρης Νικαίας-ΣΑΕ 4-2
27-4-1980: ΣΑΕ-Κρυστάλλης 2-4
4-5-1980: Μαρούσι-ΣΑΕ 4,5-1,5
25-5-1980: ΣΑΕ-ΕΦΕΤ 2,5-3,5
8-6-1980: Ζωγράφου-ΣΑΕ 1,5-4,5
15-6-1980: ΣΑΕ-Σαλαμίνα 3-3
29-6-1980: Κάντζα-ΣΑΕ 2-4

Η τελική βαθμολογία:

1. Πειραϊκός 58
2. Άρης Νικαίας 49,5
3. ΟΦΟΝ 46,5
4. Κρυστάλλης 45,5
5. ΕΦΕΤ 42,5
6. Κάντζα 40,5
7. Μαρούσι 35
8. ΣΑΕ 34,5
9. Αγ. Βαρβάρα 31,5
10. Ιλίσια 30
11. Σαλαμίνα 20,5
12. Μπραχάμι 19,5
13. Ζωγράφου 14,5

Οι δύο πρώτες ομάδες ανέβηκαν στην Α' Εθνική και οι τέσσερις τελευταίες υποβιβάστηκαν στην Γ'.

Διασυλλογικό Γ' Εθνικής 1979

Παίρνοντας αφορμή από κάποιο ενδιαφέρον αρχειακό υλικό που παρουσιάζεται κατά καιρούς στο φιλικό ιστολόγιο του Γάτου, σκέφτηκα να προσφέρω κι εγώ το λίγο υλικό που έχω. Ελπίζω αυτές όλες οι προσπάθειες να συμβάλλουν στο να "ανασυσταθεί" η ελληνική σκακιστική ιστορία, από της οποίας το παζλ (μέχρι κάποιο σημείο) έχουμε μόνο λίγα, σκόρπια κομμάτια.

Έχω την εντύπωση ότι το 1979 παίχθηκε το πρώτο πρωτάθλημα της Γ' Εθνικής. Σ' αυτό συμμετείχε και η τότε ομάδα μου, ο Σύνδεσμος Αιγυπτιωτών Ελλήνων. Παρουσιάζω τα αποτελέσματα του ΣΑΕ και την τελική βαθμολογία. Έχω και τα αποτελέσματα των επιμέρους παρτίδων, θα ήταν όμως πολύ χρονοβόρο και κουραστικό για τους αναγνώστες να τα διαβάζουν σε ένα ιστολόγιο. Τα κρατώ λοιπόν για μια μελλοντική εργασία που έχω στο μυαλό μου.

Οι ομάδες στον δικό μας όμιλο (νομίζω ότι ήταν δύο οι όμιλοι στην Αθήνα) ήταν 9 και οι αγώνες γίνονταν σε τέσσερις σκακιέρες μόνο, τρεις ανδρικές και μια εφηβική (μέχρι 20 ετών). Το σύστημα των αγώνων ήταν, φυσικά, πουλ και μετρούσε το σύνολο των βαθμών κι όχι όπως σήμερα (2-1-0).

28-1-1979: ΣΑΕ-Βύρωνας 4-0
4-2-1979: Γαλάτσι-ΣΑΕ 1-3
11-2-1979: ΣΑΕ-Κορυδαλλός 4-0
25-2-1979: Μαρούσι-ΣΑΕ 2-2
11-3-1979: ΣΑΕ-Παπάγου 4-0
18-3-1979: Ν. Φιλαδέλφεια-ΣΑΕ 0,5-3,5
1-4-1979: ΣΑΕ-Καισαριανή 2,5-1,5
8-4-1979: ΟΦΟΝ-ΣΑΕ 3,5-0,5

Η Τελική βαθμολογία

1. ΟΦΟΝ 25,5
2. ΣΑΕ 23,5
3. Μαρούσι 22,5
4. Παπάγου 21
5. Καισαριανή 15,5
6. Βύρωνας 11
7. Ν. Φιλαδέλφεια 9
8. Γαλάτσι 8,5
9. Κορυδαλλός 7,5

Οι δύο πρώτες ομάδες ανέβηκαν στην Β' Εθνική.

Τόπος εξορίας

Δεκαετία του 1930, κατά τη διάρκεια του δικτατορικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Πολιτικοί εξόριστοι στην Ανάφη, έναν από τους πολλούς τόπους εξορίας της εποχής, στο χώρο τον οποίο χρησιμοποιούσαν για να μελετούν, να οργανώνουν τα κοινά γεύματα, να παίζουν τάβλι και σκάκι. Κλικ για μεγέθυνση.

Φωτογραφία από το βιβλίο της Margaret E. Kenna, Η κοινωνική οργάνωση της εξορίας, Αθήνα, 2004.
Πηγή: http://www.mouseiodimokratias.gr/greek/exhibition4.asp

Δύο προβλήματα από το βιβλίο του Νταμιάνο

Γράψαμε σε παλαιότερη ανάρτησή μας σχετικά με το βιβλίο του Νταμιάνο από το έτος 1512. Εδώ θα παρουσιάσουμε δύο από τα προβλήματα που περιέχονται σε αυτό.

Στο πρώτο πρόβλημα -ένα τυπικό ματ Νταμιάνο (!)- τα Λευκά κάνουν ματ σε 3 κινήσεις.


Εδώ έχουμε μια μανούβρα γνωστή σε όλους τους κάπως ισχυρούς παίχτες. Λείπει από το διάγραμμα ο λευκός βασιλιάς, όμως δεν είναι καθόλου απαραίτητος. Παίζουν τα Λευκά και κάνουν ματ σε 5 κινήσεις.

Μπορείτε να βρείτε και να κατεβάσετε την έκδοση του 1521 του ιστορικού αυτού βιβλίου από το http://hotfile.com/dl/16538067/cdf39b6/1500.rar.html

Έκθεση με θέμα τον Αλφόνσο τον 10ο

Στη Μούρθια της Ισπανίας, και συγκεκριμένα στην αίθουσα εκδηλώσεων της εκκλησίας του Αγίου Στεφάνου, εκτίθενται μέχρι τις 31 Ιανουαρίου έργα με θέμα τον βασιλιά Αλφόνσο 10ο τον Σοφό (1221-1284).
Ανάμεσα στα έργα που εκτίθενται είναι και το περίφημο σκακιστικό του βιβλίο Libro de acedrex e dados e tablas, ένα από τα πρώτα στην Ευρώπη βιβλία που πραγματεύονταν το σκάκι. Το έργο φυλάσσεται στο Μοναστήρι του El Escorial. Επίσης εκτίθενται μεσαιωνικά σκακιστικά κομμάτια και σκακιέρες.
Πληροφορίες (στα Ισπανικά) για την έκθεση, καθώς και φωτογραφίες, μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα: http://www.laverdad.es/murcia/multimedia/fotos/murcia/45645-exposicion-alfonso-sabio-iglesia-esteban-0.html
Για το βιβλίο του Αλφόνσου, υπάρχει παλαιότερη ανάρτηση στο παρόν ιστολόγιο: http://skakistasholeia.blogspot.com/2008/07/10.html

H. J. Rose - Ο καθηγητής κλασικής φιλολογίας που καθήλωσε τον Καπαμπλάνκα

Το βιβλιο A Handbook of Greek Mythology (Εγχειρίδιο ελληνικής μυθολογίας, 1928) θεωρείται ακόμα και σήμερα ένα από τα σημαντικότερα έργα παγκοσμίως σχετικά με το αντικείμενο αυτό. Συγγραφέας του ο διακεκριμένος καναδικής καταγωγής Άγγλος φιλόλογος Herbert Jennings Rose (1883-1961), που κατείχε την έδρα της ελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Σαιντ Άντριους (St Andrews) της Σκωτίας από το 1927 ως το 1953.
Ένα ακόμη από τα σημαντικότατα έργα του είναι γνωστό στην πλειοψηφία των σπουδαστών των διαφόρων τμημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής της χώρας μας. Πρόκειται για την Ιστορία της λατινικής λογοτεχνίας, έργο που γράφτηκε το 1954 και διδάσκεται ακόμα και σήμερα σε πολλές χώρες.


Η άγνωστη πτυχή της ζωής του Rose δεν είναι άλλη από το σκάκι. Ερασιτέχνης, μια και οι υποχρεώσεις του στον πανεπιστημιακό χώρο δεν του έδιναν πολλά περιθώρια για να παίζει συστηματικά, ήταν ωστόσο αρκετά ικανός ώστε να κάνει την εξής ισοπαλία με τον Καπαμπλάνκα σε ένα ματς που παίχτηκε τηλεγραφικά στις 23 Μαρτίου του 1907 και το οποίο βρήκαμε στην Chessbase:

Capablanca-Rose
Πανεπιστημιακό ματς ΗΠΑ-Αγγλία μέσω τηλεγράφου, 1907
1. ε4 ε5 2. Ιζ3 Ιγ6 3. Αβ5 ζ5 4. δ3 Ιζ6 5. 0-0 ζxε4 6. δxε4 δ6 7. Ιγ3 Αε7 8. θ3 0-0 9. Ιη5 Βε8 10. ζ4 θ6 11. Αγ4+ Ρθ8 12. Ιε6 Αxε6 13. Αxε6 Ιδ4 14. Αβ3 Ιxβ3 15. αxβ3 Βγ6 16. Βε2 εxζ4 17. Αxζ4 α6 18. Παε1 Παε8 19. Βδ3 Ιδ7 20. Ιδ5 Ιγ5 21. Βγ3 Ιε6 22. Βδ2 Ιxζ4 23. Ιxζ4 Βγ5+ 24. Ρθ1 Αη5 25. Ιη6+ Ρη8 26. Βδ3 Πxζ1+ 27. Πxζ1 Αζ6 28. ε5 δxε5 29. β4 Βγ6 30. Ββ3+ Βε6 31. Βη3 Αη5 32. Ιθ4 Αxθ4 33. Βxθ4 ε4 34. Πε1 Βε7 35. Βxε7 Πxε7 36. Ρη1 Ρζ7 37. Ρζ2 Ρζ6 38. Ρε3 Ρε5 39. Πδ1 θ5 40. Πδ4 Ρζ5 41. Πδ5+ Ρη6 42. Πδ4 και στο σημείο αυτό συμφωνήθηκε η ισοπαλία

Το σκάκι στην εβραϊκή ιστορία και λογοτεχνία

Ένα βιβλίο που ασχολείται με τις αναφορές στο σκάκι που υπάρχουν στην μακραίωνη εβραϊκή ιστορία και λογοτεχνία, γραμμένο από τον καθηγητή Πανεπιστημίου Victor Keats, δεν μπορεί παρά να έχει ενδιαφέρον. Εδώ πρόκειται για το έργο Chess in Jewish History and Hebrew Literature (Το σκάκι στην εβραϊκή ιστορία και λογοτεχνία).
Το βιβλίο ξεκινάει από τις απαρχές του σκακιού γύρω στο 500 μ. Χ. και την εμφάνισή του σε εβραϊκές πηγές και λογοτεχνία μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα. Οι Εβραίοι έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στην εξάπλωση του παιχνιδιού μέσω των μεσαιωνικών γραπτών τους για το σκάκι, κυρίως στην Ισπανία.
Δύο από τους σημαντικότερους Εβραίους ποιητές του 11ου και του 12ου αιώνα, ο Abraham Ibn Ezra και ο Yehuda Halevi, ανέφεραν το σκάκι στα ποιήματά τους, ενώ ο γνωστότατος Ισπανός Luis de Lucena, που εξέδωσε το 1497 το πρώτο τυπωμένο σκακιστικό βιβλίο στην ιστορία, είχε εβραϊκή καταγωγή, μέχρι που τον ανάγκασε η Ιερά Εξέταση να προσηλυτιστεί.
Το 18ο αιώνα γράφονταν ακόμα έργα για το σκάκι, όπως το βιβλίο Ma'aseh και τα έργα του Moses Mendelssohn, ενώ και τον 19ο αιώνα γράφονταν βιβλία εκμάθησης, ακόμα και ποιήματα.

Κώδικας Manesse - Συλλογή Γερμανών τροβαδούρων

Otto von Brandenburg

Κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα δημιουργείται στη Ζυρίχη ένα από τα σημαντικότερα έργα της γερμανικής μεσαιωνικής ποίησης. Πρόκειται για ένα χειρόγραφο που φέρει την ονομασία Κώδικας Manesse, από το όνομα της οικογένειας της Ζυρίχης που έκανε την παραγγελία.
Το χειρόγραφο περιλαμβάνει τη δουλειά περίπου 140 Γερμανών τροβαδούρων (των επονομαζόμενων Minnesänger), είναι γραμμένο στη μεσαιωνική γερμανική γλώσσα και θεωρείται εξαιρετικά σημαντική πηγή για τους μελετητές της λογοτεχνίας της εποχής.
Οι Minnesänger ξεκίνησαν τη δική τους λυρική ποίηση γύρω στα 1170, όταν ο Αυστριακός ευγενής Der von Kürenberg (το έργο του οποίου υπάρχει επίσης στον κώδικα) υιοθέτησε στην ποίησή του την αντίληψη του "ευγενούς έρωτα" κατά το πρότυπο των τροβαδούρων της Προβηγκίας. Η ποίηση αυτή έφτασε στο απόγειό της γύρω στα 1230 και συνέχισε μέχρι τα μέσα του επόμενου αιώνα, δημιουργώντας μαζί με την παράδοση της Προβηγκίας και της Γαλικίας το υπόβαθρο για την αναγεννησιακή ποίηση.
Οι μινιατούρες του βιβλίου είναι εκπληκτικής ποιότητας. Οι τροβαδούροι παρουσιάζονται κατά σειρά κοινωνικής θέσης. Πρώτος ο αυτοκράτορας κι ακολουθούν οι βασιλιάδες, οι πρίγκιπες, οι ιππότες, οι απλοί ποιητές. Να πούμε εδώ ότι τροβαδούροι υπήρξαν από όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ο συγκεκριμένος τροβαδούρος της πρώτης εικόνας, ο πρίγκιπας Otto von Brandenburg, ήταν γνωστός φίλος του σκακιού.


Dietmar von Ast


Reinmar von Zweter

Πηγές:
-Carlos Alvar, Poesía de Trovadores, Trouvères y Minnesinger, Alianza Editorial 1999
-Η ιστοσελίδα του κώδικα
-Από την Wikipedia

Sir William Jones

Στο ιστολόγιο Μιχαήλ Ταλ υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση για τον Γουίλλιαμ Τζόουνς (William Jones, 1746-1794), τον διάσημο Άγγλο φιλόλογο του 18ου αιώνα, δημιουργό του ποιήματος για τη θεά του σκακιού Κάισσα, αρχιδικαστή στην Ινδία και μελετητή της αρχαίας ινδικής λογοτεχνίας, που από πολλούς θεωρείται ως ο πατέρας της ιστορικής γλωσσολογίας. Αυτό που παρατήρησε ο Τζόουνς είναι κάτι που γνωρίζουν όλοι οι σπουδαστές της γλωσσολογίας σήμερα, πως υπάρχει στενή σχέση ανάμεσα στην αρχαία ελληνική, τη λατινική, τη σανσκριτική, την περσική, τη γοτθική και την κελτική γλώσσα, πράγμα που οδηγεί στο συμπέρασμα πως όλες αυτές οι γλώσσες πρέπει να είχαν μια κοινή πηγή.
Βέβαια ο Τζόουνς δεν υπήρξε γλωσσολόγος με την έννοια που γνωρίζουμε σήμερα, γι' αυτό και τα όσα λέει επιδέχονται κριτικής από πολλές απόψεις. Αυτό όμως δεν μειώνει τη συνεισφορά του στην εξέλιξη μιας επιστήμης που τότε έκανε ουσιαστικά τα πρώτα της βήματα.

Ακολουθεί το γνωστό απόσπασμα του λόγου που εκφώνησε ο Γουίλλιαμ Τζόουνς στις 2 Φεβρουαρίου 1786 στην Καλκούτα.

Η σανσκριτική γλώσσα, όποια κι αν είναι η αρχαιότητά της, έχει υπέροχη δομή. Τελειότερη από την ελληνική γλώσσα, πλουσιότερη από τη λατινική και πιο εκλεπτυσμένη και από τις δύο. Ακόμη, η συγγένειά της και προς τις δύο, τόσο στις ρίζες των ρημάτων όσο και στη γραμματική, είναι μεγαλύτερη από εκείνη που θα μπορούσε να παραχθεί τυχαία, τόσο μεγάλη που κανείς φιλόλογος δεν θα μπορούσε να μελετήσει και τις τρεις γλώσσες χωρίς να πιστεύει ότι έχουν ξεπηδήσει από κάποια κοινή πηγή, η οποία ίσως δεν υπάρχει πια. Για παρόμοιους λόγους, αν και όχι τόσο αποφασιστικούς, μπορούμε να υποθέσουμε ότι τόσο τα γοτθικά όσο και τα κελτικά, αν και αναμεμιγμένα με διαφορετικό ιδίωμα, είχαν την ίδια προέλευση με τα σανσκριτικά. Τα αρχαία περσικά θα μπορούσαν να προστεθούν στην ίδια οικογένεια.

Πηγή: Το βιβλίο του J. P. Mallory Οι Ινδοευρωπαίοι, μετάφραση Ελένη Αστερίου, εκδόσεις Δελφίνι, Αθήνα 1995.

Σταύρος Φρυγανάς - μια αναφορά στον μεγάλο Έλληνα πρωταθλητή

25 Αυγούστου 1945. Στη ρημαγμένη από τον πόλεμο Αθήνα διεξάγεται μια πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα σκακιστική εκδήλωση. Ένας πρωταθλητής, ο μεγαλύτερος ίσως Έλληνας σκακιστής του Μεσοπολέμου, με διεθνείς περγαμηνές, αντιμετωπίζει σε αγώνα blind σιμουλτανέ πέντε αντιπάλους που αγωνίζονται συνεργαζόμενοι σε τρεις σκακιέρες και τους νικάει όλους! Ο σκοπός είναι ιερός. Πρέπει να μαζευτούν χρήματα για την ανοικοδόμηση της χώρας κι ο καθένας προσφέρει ό,τι μπορεί, με το δικό του τρόπο. Το όνομα του σκακιστή είναι Σταύρος Φρυγανάς, πρωταθλητής Ελλάδας 10 χρόνια πριν (1935), και την ισχύ του έχουν δοκιμάσει ήδη ο Λάσκερ, ο Μπογκολιούμποβ, ο Αλιέχιν!
Ο Σταύρος Φρυγανάς (1906-1996) γεννήθηκε στην Αθήνα και σε πολύ νεαρή ηλικία έφυγε για τη Γερμανία όπου σπούδασε Μηχανολόγος-Ηλεκτρολόγος. Παράλληλα με τις σπουδές του καλλιεργούσε τη μεγάλη του αγάπη, το σκάκι, και γρήγορα απέκτησε κάποιο όνομα. Η Γερμανία ήταν μια προηγμένη σκακιστικά χώρα κι έτσι ο νεαρός μαιτρ είχε την ευκαιρία να αντιμετωπίσει πολλούς παίχτες παγκόσμιας κλάσης, όπως αυτούς που προαναφέραμε, αλλά και πολλούς άλλους. Μάλιστα τα αποτελέσματά του ήταν αξιοσημείωτα. Το 1925 κερδίζει τον Λάσκερ που αντιμετωπίζει σε αγώνα χάντικαπ δέκα γνωστούς σκακιστές, ανάμεσα στους οποίους ο νεαρός Έλληνας. Το 1924 κερδίζει πειστικότατα τον έμπειρο Ζέμις, που επρόκειτο στο μέλλον να γίνει γκρανμαίτρ, έναν από τους ισχυρότερους Γερμανούς της εποχής του. Το 1926 κάνει ισοπαλία με τον Μπογκολιούμποβ. Την ίδια χρονιά επιστρέφει στην Αθήνα, για να ξαναφύγει, αυτή τη φορά για τη Γαλλία, όπου θα ζήσει ανάμεσα στα 1930 και 1932 κι όπου θα κάνει ισοπαλία με τον Αλιέχιν! Τέλος το 1935 θα πρωτεύσει στο πρώτο Πρωτάθλημα Ελλάδας.
Μετά από τον πόλεμο ο Φρυγανάς ασχολήθηκε με τον διοργανωτικό τομέα και συνέβαλε στην ίδρυση της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας, της οποίας διετέλεσε και Πρόεδρος. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 εγκαταστάθηκε στην Ισπανία και πέθανε το 1996 στη Μάλαγα.
Θα δούμε παρακάτω την ιστορική του νίκη επί του Ζέμις:

Ζέμις-Φρυγανάς, Βερολίνο 1924
(Ανάλυση και σχόλια του Σπύρου Ιλαντζή)

1.ε4 γ5 2.Ιζ3 ε6 3.δ4 γxδ4 4.Ιxδ4 Ιζ6 5.Ιγ3 Ιγ6 6.Αε3 Αβ4 7.Αδ3 δ5 8.εxδ5 Ιxδ5 9.0–0 [9.Ιxγ6 βxγ6=] 9...Ιxγ3 10.βxγ3 Αxγ3 11.Ιxγ6 βxγ6 12.Πβ1 0–0 13.Αγ5 Πε8 14.Πβ3 Βζ6 [14...Αζ6? 15.Αxθ7+! Ρxθ7 16.Βθ5+ Ρη8 17.Πθ3+-] 15.Αxθ7+ Ρxθ7 16.Βδ3+ Ρη8 17.Πxγ3 Πδ8 18.Βθ3 Αα6 [18...ε5 19.Βη3 Αε6=] 19.Πε1 Παβ8 20.Πη3 Πβ7 21.Ρθ1?! Πβ2 22.Βη4 Πxγ2 23.Αε7 Βε5! 24.Πηε3 Πδ4 25.Βζ3 Βδ5 26.Βη3 (/\ 27.Αζ6 ή 27.Ββ8+ Ρθ7 28.Πθ3+) 26...Αε2! 27.Ββ8+ [27.Αζ6 Πη4–+] 27...Ρθ7 28.Πθ3+ [28.Ββ1 Βxα2–+] 28...Αθ5 29.Ββ1 Πδδ2 [29...Πδγ4? 30.Πε2+- (όχι όμως 30.Πγ1 (Λούρης), λόγω του 30...Ββ5 31.Πxθ5+ Ρη8–+) ] 30.Πγ3 [30.Πγ1 η6–+] 30...Πxζ2 [ή 30...Βxα2] 31.Βxγ2+ Πxγ2 32.Πxγ2 Αδ1 33.Πγ5 Βδ2 34.Πγε5 Αγ2 35.Αγ5 ζ5 36.Αxα7 [36.Πxε6 Αε4 37.Πη1 Βδ5] 36...Αε4 37.Πη1 Αδ5 38.Πε3 [38.α4 Βζ4 (38...ζ4) ; 38.α3 Βα5 (38...Βγ3 39.Πε3; 38...ζ4)] 38...ζ4 39.Πη3+ Ρη8 40.Πα3 Βε2 41.θ3 ζ3 και τα Λευκά εγκατέλειψαν

Πηγές:
-Κώστα Χατζιώτη, Το σκάκι στην Ελλάδα, Αθήνα 1984
-Σπύρου Λούρη, Τα πρωταθληματα σκακιού σε Ελλάδα και Κύπρο, εκδόσεις Ντούσγος, Αθήνα 1997
-Η GreekBase, το site του Σωτήρη Δελαβέκουρα (για την παρτίδα και τα σχόλια)

Μια ανάλυση αλλιώτικη απ' τις άλλες!

Μια από τις τελευταίες φωτογραφίες του Φρανκ Μάρσαλ, το 1942

Ο παλιός Αμερικανός πρωταθλητής Φρανκ Μάρσαλ (Frank Marshall, 1877-1944) ήταν ένας παίχτης πολύ αγαπητός στους σκακιστικούς κύκλους. Ήταν χιουμορίστας, ευχάριστος κι έκανε σχεδόν παντού φίλους. Σκακιστικός "πατριάρχης" μιας γενιάς σημαντικών Αμερικανών σκακιστών, όπως ο Ρεσέβσκυ, ο Κάσνταν, ο Ντένκερ, ο Ντέηκ και ο Φάιν, που σήκωσαν ψηλά το αμερικανικό σκάκι μέχρι την εμφάνιση του μεγάλου Φίσερ.
Η παρακάτω παρτίδα είναι από το βιβλίο Marshall's Best Games of Chess (Οι καλύτερες παρτίδες του Μάρσαλ), που έγραψε σε συνεργασία με τον Φρεντ Ράινφελντ (αρχικός τίτλος: My Fifty Years of Chess). Δείτε πώς περιγράφει ο χιουμορίστας Μάρσαλ αυτήν την παρτιδα:

Marshall-Burn, Παρίσι 1900
Ο Βρετανός Amos Burn (σ.σ. Έιμος Μπερν, 1848-1925, ένας από τους ισχυρότερους παίχτες του κόσμου στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα) ήταν ένας πολύ συντηρητικός παίχτης και του άρεσε να βολεύεται στη θέση του για μια μακρά παρτίδα κλειστού, αμυντικού σκακιού. Του άρεσε να καπνίζει την πίπα του ενώ μελετούσε τη σκακιέρα (σ.σ. Αναφερόμαστε φυσικά σε μια εποχή που το κάπνισμα επιτρεπόταν, ενώ σήμερα ευτυχώς απαγορεύεται στους αγωνιστικούς χώρους).
Μόλις έκανα τη δεύτερη κίνησή μου, ο Μπερν άρχισε να ψάχνει τις τσέπες του για την πίπα του και τον καπνό του.
1. δ4 δ5
2. γ4 ε6
3. Ιγ3 Ιζ6
4. Αη5 Αε7
Δεν χρειαζόταν πολλή σκέψη γι' αυτές τις κινήσεις, αλλά ο Μπερν είχε βγάλει την πίπα του και προσπαθούσε να την καθαρίσει.
5. ε3 0-0
6. Ιζ3 β6
7. Αδ3 Αβ7
8. γxδ5 εxδ5
Άρχισε να γεμίζει την πίπα του. Επιτάχυνα τις κινήσεις μου.
9. Αxζ6 Αxζ6
10. θ4 ...
Αυτό τον έκανε να σκεφτεί, κι ακόμη δεν είχε ανάψει την πίπα του. Η απειλή είναι Αxθ7+ Ρxθ7 και Ιη5+, γνωστή ως επίθεση Πίλσμπερυ.
10.... η6
11. θ5 Πε8
12. θxη6 θxη6
Έψαχνε τώρα για σπίρτα.
13. Βγ2 Αη7


14. Αxη6! ζxη6
Άναψε ένα σπίρτο. Φαινόταν νευρικός. Το σπίρτο τού έκαψε τα δάχτυλα κι έσβησε.
15. Βxη6 Ιδ7
Ένα ακόμα σπίρτο έπαιρνε σειρά.
16. Ιη5 Βζ6
Επιτέλους είχε ανάψει την πίπα του. Αλλά δεν υπήρχε χρόνος.
17. Πθ8+ ...
Και εγκατέλειψε επειδή αν 17....Ρxθ8 18. Βθ7 ματ.

Ο καϋμένος ο Μπερν. Αισθάνομαι σαν να τον εξαπάτησα. Αν είχε μόνο καταφέρει να ανάψει την πίπα του γρηγορότερα μπορεί τα πράγματα να ήταν διαφορετικά.
Το πήρε καλόκαρδα και σφίξαμε τα χέρια. Μετά η πίπα του έσβησε.

Leonid Kubbel

Το βιβλίο του 250 σπουδές, Μόσχα 1938

Ο Ρώσος λεττονικής καταγωγής Leonid Kubbel (1891-1942) θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συνθέτες σπουδών στην ιστορία του σκακιού. Έμαθε να παίζει σκάκι σε ηλικία 7 ετών και ήδη σε ηλικία 12 ετών πήρε ένα ειδικό βραβείο σε διαγωνισμό λύσης προβλημάτων που οργάνωνε το περιοδικό Bohemia στην Πράγα. Ένα χρόνο αργότερα άρχισε να συνθέτει τα δικά του προβλήματα.
Μια από τις ωραιότερες σπουδές του θα δούμε παρακάτω.

Σπουδή του Λεονίντ Κούμπελ, 1ο βραβείο περιοδικού 64, 1923

Παίζουν τα Λευκά και κερδίζουν

Ελληνική σκακιστική βιβλιογραφία

Το πρώτο ελληνικό σκακιστικό βιβλίο, Εγχειρίδιον Ζατρικίου, του Λέοντος Ολιβιέ, εκ του τυπογραφείου της Εστίας, Αθήνα 1894

Το ελληνικό σκάκι έχει -όπως θα είναι γνωστό- το δικό του βιβλιογραφικό κατάλογο. Τον έχει καταρτίσει με μεράκι ο γνωστός συλλέκτης βιβλίων και ερευνητής κ. Μιχάλης Συγγρός. Στον κατάλογο αυτό περιλαμβάνονται όλα τα βιβλία που έχουν κυκλοφορήσει από Έλληνες συγγραφείς (μέχρι τον Απρίλιο του 2007, που είναι η έκδοση που παρουσιάζουμε παρακάτω), είτε στην ελληνική γλώσσα είτε σε άλλες γλώσσες, οι μεταφράσεις στα ελληνικά ξένων βιβλίων, τα περιοδικά, ακόμα και λογοτεχνικά έργα που έχουν κάποια σχέση με το σκάκι.


Το βιβλίο του Κώστα Χατζιώτη Το σκάκι στην Ελλάδα, Αθήνα 1984

-Μπορείτε να δείτε τον κατάλογο στην ιστοσελίδα του Σ.Ο. Καλλιθέας.
-Ο ίδιος ο κ.Συγγρός παρουσιάζει τη δουλειά του στην ιστοσελίδα του Edward Winter.
-Υπάρχει μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη του κ. Συγγρού στο περιοδικό Σκάκι για όλους, τεύχος 39, Νοέμβριος 2008.

Μια παρτίδα με ιστορία

Στις 26 Νοεμβρίου 1957 στους διασυλλογικούς αγώνες, και συγκεκριμένα στον αγώνα ανάμεσα στον ΦΣΑ (Φιλοσκακικός Όμιλος Αθηνών) και στον ΣΑΣ (Σύνδεσμος Αθηναίων Σκακιστών), τους δυο ιστορικότερους συλλόγους της Αθήνας, αγωνίζονται δύο καλοί φίλοι, ο μαιτρ Αρίστος Οθωναίος του ΦΣΑ και ο υποψήφιος μαιτρ Τάκης Κουβανίδης του ΣΑΣ.
Είχα την τιμή να μου δώσει την παρτίδα αυτή το 2004 ο αείμνηστος Οθωναίος για να την φωτοτυπήσω, και την παρουσιάζω παρακάτω όπως ακριβώς είχε γραφτεί από τα χέρια του, σύμφωνα με το γερμανικό σύστημα που συνηθιζόταν την εποχή αυτή.

Ο παίχτης του ΦΣΑ κέρδισε την παρτίδα εκείνη. Ωστόσο οι δυο φίλοι θα είχαν την ευκαιρία να παίξουν πολλές ακόμα παρτίδες στην μακρά τους ζωή, καταλήγοντας να γίνουν μέχρι πριν δυο χρόνια οι δύο μεγαλύτεροι εν ζωή Έλληνες τιτλούχοι, που μάλιστα τίμησαν το σκάκι και το ευ αγωνίζεσθαι μέχρι το τέλος.

Ο Αρίστος Οθωναίος (1913-2007) ήταν 6 φορές φιναλίστ στους τελικούς του Πρωταθλήματος Ελλάδας (από το 1947 ως το 1954) και μέλος της Εθνικής μας ομάδας σε σκακιστικές Ολυμπιάδες. Μέσα στο καλόγουστο σπίτι του το σκάκι ήταν πανταχού παρόν. Με νοσταλγία μιλούσε για το παράσημο που πήρε στο Ντουμπρόβνικ από τον Πρόεδρο Τίτο. Ήταν ένας αρχοντικός άνθρωπος που σε πολύ προχωρημένη ηλικία μιλούσε και περπατούσε σαν νεαρός, και γεμάτος ενθουσιασμό θυμόταν τα ατέλειωτα περιστατικά της ζωής του.

Ποιος τώρα δεν θυμάται τον Τάκη Κουβανίδη (1913-2008), τον κύριο Τάκη μας, να έρχεται ανελλιπώς στο καφενείο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΝ για να περιμένει τον άλλο φίλο του, τον κ. Φώτη Πέρκα για να παίξουν τις παρτίδες τους; Πάντα εκεί. Σκυφτός τα τελευταία χρόνια, με το μπαστούνι του και την τραγιάσκα του, να περιμένει το φίλο του. Κι όταν εκείνος αργούσε έπιανε την αγαπημένη του συζήτηση, την πολιτική. Ήξερε τα πάντα. Διάβαζε τα γεγονότα, είχε απορίες. Έστελνε υπομνήματα σε υπουργούς και βουλευτές με ερωτήσεις ακόμη και για την εξωτερική πολιτική της χώρας. Επίσης μιλούσε πολύ για μουσική και λογοτεχνία. Κι ύστερα καθόταν και άναβε το τσιγάρο του, λέγοντάς μου: Ηλία μου, πώς πας με τα ισπανικά; Να μάθεις και λατινικά παιδί μου. Είναι η βάση και των ισπανικών και των γαλλικών και κάθε φιλόλογος πρέπει να την ξέρει.
Ο κύριος Τάκης έβλεπε πολύ λίγο. Χαριτολογώντας μου είπε μια φορά: Παίζω από νεαρός μπλάιντ αναγκαστικά!
Να είναι καλά εκεί που βρίσκεται και επιτέλους να μην παίζει μπλάιντ και να γίνει μαιτρ όπως άξιζε.

Post scriptum: Στο παραπάνω παρτιδόφυλλο, η 41η κίνηση είναι γραμμένη από εμένα, μετά από υπόδειξη του Οθωναίου, επειδή δεν φαινόταν στη σελίδα.

Το πρώτο βραβείο ωραιότητας

Το 1876 στο Café International της Νέας Υόρκης, μετά το τέλος ενός μεγάλου διεθνούς τουρνουά που γινόταν εκεί, δόθηκε για πρώτη φορά ένα βραβείο που πολύ σύντομα θα γινόταν θεσμός στο αγωνιστικό σκάκι. Πρόκειται για το λεγόμενο βραβείο ωραιότητας, που δινόταν στην καλύτερη παρτίδα ενός τουρνουά.
Τα κριτήρια βέβαια ήταν πολύ υποκειμενικά, κι εκείνο που έπαιζε αποφασιστικό ρόλο στην επιλογή ήταν συνήθως ένας εντυπωσιακός συνδυασμός με θυσίες. Δεν έλειψαν, όπως είναι φυσικό, και παρτίδες που πήραν αυτό το βραβείο χωρίς να το αξίζουν με βάση αντικειμενικά κριτήρια.

Η παρτίδα που θα δούμε παίχθηκε ανάμεσα σε δύο από τους γνωστότερους παίχτες της εποχής. Με τα Λευκά έπαιζε ο Βρετανός Χένρυ Έντουαρντ Μπερντ (Henry Edward Bird, 1830-1908), ένας από τους πιο σημαντικούς επιθετικούς παίχτες της εποχής του. Ανήκε στην "ρομαντική" σχολή που κυριαρχούσε παγκοσμίως στο σκάκι των νεανικών του χρόνων και ήταν ένας σκακιστής που γεφύρωσε δύο εποχές, έχοντας παίξει με τον Άντερσσεν και τον Χόρβιτς, αλλά και με τον "υπερμοντέρνο" Μάροτσι. Δεν έφτασε ποτέ στις κορυφαίες θέσεις του παγκόσμιου σκακιού, είχε όμως πολλές επιτυχίες στην καριέρα του και ήταν υπολογίσιμος αντίπαλος από όλους.

Χένρυ Μπερντ

Από την άλλη μεριά, ο ιρλανδικής καταγωγής Τζέιμς Μέισον (James Mason, 1849-1905), που έπαιζε με τα Μαύρα, είχε στην καριέρα του περισσότερες επιτυχίες, αλλά ποτέ δεν έφτασε εντελώς στην κορυφή, ίσως εξαιτίας της υπερβολικής αγάπης που είχε στο ποτό. Έγραψε πάντως δύο βιβλία που είχαν μεγάλη επιτυχία και γνώρισαν πολλές επανεκδόσεις, τα The Principles of Chess in Theory and Practice (1894) και The Art of Chess (1895).

Τζέιμς Μέισον

Ας δούμε την ιστορική αυτή παρτίδα:

Bird-Mason, Νέα Υόρκη 1876
Πρώτο βραβείο ωραιότητας
1.ε4 ε6 2.δ4 δ5 3.Ιγ3 Ιζ6 4.εxδ5 εxδ5 5.Ιζ3 Αδ6 6.Αδ3 O-O 7.O-O θ6 8.Πε1 Ιγ6 9.Ιβ5 Αβ4 10.γ3 Αα5 11.Ια3 Αη4 12.Ιγ2 Βδ7 13.β4 Αβ6 14.θ3 Αθ5 15.Ιε3 Πζε8 16.β5 Ιε7 17.η4 Αη6 18.Ιε5 Βγ8 19.α4 γ6 20.βxγ6 βxγ6 21.Αα3 Ιε4 22.Βγ2 Ιη5 23.Αxε7 Πxε7 24.Αxη6 ζxη6 25.Βxη6 Ιxθ3+ 26.Ρθ2 Ιζ4 27.Βζ5 Ιε6 28.Ιη2 Βγ7

29.α5 Αxα5 30.Πxα5 Πζ8 31.Πα6 Πxζ5 32.ηxζ5 Ιδ8 33.Ιζ4 Βγ8 34.Ιζη6 Πε8 35.Ιxγ6 Βγ7+ 36.Ιγε5 Βxγ3 37.Πε3 Βδ2 38.Ρη2 Βxδ4 39.ζ6 ηxζ6 40.Πxζ6 Ιε6 41.Πη3 Ιη5 42.Ιη4 Ρη7 43.Ιζ4 Βε4+ 44.Ρθ2 Ιθ7 45.Ιθ5+ Ρθ8 46.Πxθ6 Βγ2 47.Ιθζ6 Πε7 48.Ρη2 δ4 49.Ιε5 Βγ8 50.Ιη6+ 1-0
Μπορείτε να δείτε την παρτίδα εδώ.